පදෙන් පදේ

 ඡායාරූපය:

පදෙන් පදේ

ශබ්ද කෝෂ, ශබ්ද මුක්තාවලි

හා ශබ්දාර්ණව

'ශබ්ද' යන පදයෙහි 'පදය' අර්ථය ද ගැබ් වෙයි. ඒ අර්ථය සහිත සමාස නාම පද කීපයක් මෙහි දැක්වෙයි.

ශබ්ද ත්‍රය

තෙවැදෑරුම් 'පද' විශේෂයක් අරබයා ව්‍යාකරණයෙහි යෙදෙන පාරිභාෂික නාමය. මෙයින් අදහස් කෙරෙන්නේ තෙවැදෑරුම් සර්ව නාම පද යි. මේ ශබ්ද ත්‍රය නම්

'ම' ශබ්ද කාරකය,

'ත' ශබ්ද කාරකය හා

'අන්‍ය ශබ්ද කාරකය' යි.

'ම' ශබ්ද කාරකයෙන් 'මම' යන සර්ව නාමය ප්‍රමුඛ කොට ගත් උත්තම පුරුෂ සර්ව නාම පද ද 'ත' ශබ්ද කාරකයෙන් 'තා' යන සර්ව නාමය ප්‍රමුඛ කොට ගත් 'මධ්‍යම පුරුෂ සර්ව නාම පද' ද 'අන්‍ය ශබ්ද කාරකයෙන්' 'හේ' යන සර්ව නාමය ප්‍රමුඛ කොට ගත් 'ප්‍රථම පුරුෂ සර්ව නාම පද' ද අදහස් කෙරේ.

ශබ්ද කෝෂය

භාෂාවකට අයත් පදවල අර්ථ විවරණය කරන ග්‍රන්ථය. මේ පද සංග්‍රහ කොට ඇත්තේ අකාරාදි පිළිවෙළින් නිසා ඊට 'අකාරාදිය' යන නමත් යෙදේ. අකාරාදි වර්ග කීපයකි. එක් අකාරාදි විශේෂයක් සඳහා 'lexicon' යන පදය ද ඉංගිරිසියෙහි යෙදේ.

ශබ්දකෝෂකරණය

ශබ්ද කෝෂයක් සම්පාදනය කිරීමේ ශිල්ප ක්‍රමය. මෙය ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙන්නේ 'lexicography' යනුවෙනි.

ශබ්ද නිෂ්පත්තිය

ශබ්දයක හෙවත් පදයක ප්‍රභවය. පදයක් උපන්නේ

කෙසේ ද යනුවෙන් කෙරෙන විමර්ශනය.

ශබ්ද නීතිය

'ශබ්ද නීතිය' යනු පද පිළිබඳ නීති රීති පද්ධතිය හෙවත් 'ව්‍යාකරණය' යි. ඊට ම 'පද නීතිය' යැයි ද කිව හැකි ය.

ශබ්ද මුක්තාවලිය

මෙය සිංහල ශබ්ද කෝෂයක නාමයකි. එය සම්පාදනය කරන ලද්දේ වේරගම පුංචිබණ්ඩාර නම් පඬිවරයාණන් විසින් 1890 දී ය.

'මුක්තාවලිය' යනු 'මුතු පට' 'මුතු හර' හෝ 'මුතු වැල' යි. මුතු හරක ඇමිණූ මුතු ඇට මෙන් පද අකාරාදි පිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කිරීම මෙහි සිදු වෙයි. නිදසුනක් වශයෙන් දක්වතොත් 'අක්' යන පදය මෙහි විස්තර කොට ඇත්තේ මෙසේ ය:

''අක් = අග, සලකුණ, දූකෙළිය, බුදු, අක්ෂ, අග්‍ර, අග්ග, අංක"

"කණ = මනුෂ්‍යාදීන්ගේ කන්, කුඩා කොටස, බින්දුව, සෑරීමේ ධාතුවක්" උමං කණයි, උමං සාරයි.

ශබ්ද සංග්‍රහය

'ශබ්ද සංග්‍රහය' යනු ශබ්ද හෙවත් පද සංග්‍රහ කිරීමෙන් සම්පාදිත ශබ්ද කෝෂයකි. මෙය සම්පාදනය කෙරුණේ එච්. ඩබ්ලියු. කොඩ්රින්ටන් (H.W.Codrington) නමැති ඉංගිරිසි ජාතික සිවිල් නිලධාරියා විසිනි. සිංහල පදවල ඉංගිරිසි අර්ථ දැක්වීමක් ඉන් සිදු විණ. මේ අකාරාදිය ඉංගිරිසියෙන් නම් කොට ඇත්තේ 'Glossary of Native, Foreign and Anglicised Words ' යනුවෙන් බව මහාචාර්ය පුංචිබණ්ඩාර සන්නස්ගල පවසයි.

(සිංහල සාහිත්‍යවංශය 639 පිට).

ශබ්දානුශාසනය

'ශබ්ද' හා 'අනුශාසනය' යන දෙ පදය 'ශබ්දානුශාසනය' යනුවෙන් සන්ධි වෙයි. කෙටි අ-යනු දෙකක් වෙනුවට දික් ආ-යන්නක් ආදේශ වීමෙනි. 'ශබ්දානුශාසනය' යනු සිංහල ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථයක නාමය යි. මෙය ලියන ලද්දේ සයිමන් ද සිල්වා වාසල මුදලිතුමාණන් විසිනි. ඔහු ජිවත් වූයේ ව්‍යවහාර වර්ෂ 1840 සිට 922 දක්වා ය. මේ ව්‍යාකරණ ග්‍රන්ථය ඒවක ඉතා ජනප්‍රිය කෘතියක් විය.

ශබ්දාර්ණවය

'ශබ්ද' හා 'අර්ණව' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන්නකි. 'අර්ණව' යනු මුහුද හෙවත් සාගරය යි.

මෙය ද ශබ්ද කෝෂයට නමකි.

ශබ්දාර්ථ රත්නාකරය

'ශබ්දාර්ථ රත්නාකරය' යනු සිංහල ශබ්ද කෝෂයක නාමයකි. 'ශබ්දාර්ථ' යනු ශබ්දයක හෙවත් පදයක අර්ථය යි. 'රත්නාකරය' යනු 'රුවන් හෙවත් මැණික් පතල' යි.

ඊට ම 'රුවනාර' යන පදය ද යෙදේ.

මේ ශබ්ද කෝෂය සම්පාදනය කරන ලද්දේ පූජ්‍ය බෝරුක්ගමුවේ ශ්‍රී රේවත නාසමිඳුන් විසිනි. උන් වහන්සේ වැඩසිටියේ ගංගොඩවිල සුභද්‍රාරාමයෙහි ය. 1870 දී උපන් උන් වහන්සේ 1955 දී අපවත් වූහ.

මාතෘකා