ලෝකාන්තය, ලෝකාස්වාද රතිය

 ඡායාරූපය:

ලෝකාන්තය, ලෝකාස්වාද රතිය

හා ලෝකාපවාදය

'ලෝක' යන පදයට පරව ස්වරයකින් ආරම්භ වන පදයක් යෙදෙන විට ඒ පද දෙක සන්ධි කොට ලිවීම ලේඛන රීතිය යි. එසේ සන්ධි වී යෙදෙන ව්‍යවහාර කීපයක් මේ ලිපියෙහි දැක්වේ.

ලෝකාග්‍ර

'ලෝක' හා 'අග්‍ර' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකාග්‍ර' යන්නෙන් ලෝකයාට අග්‍ර වූ බුදුන් වහන්සේ අදහස් කෙරේ. බොහෝ විට එය 'ත්‍රෛලෝකාග්‍ර' යනුවෙන් ද යෙදේ. බුදුන් වහන්සේ තුන් ලෙවට ම අධිපති යැයි සැලකෙන හෙයිනි.

ලෝකානුකම්පා

'ලෝක' හා 'අනුකම්පා' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකානුකම්පා' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකයා කෙරේ ඇති අනුකම්පාව යි. බුදුන් වහන්සේ ධර්ම දේශනා කළේ අනන්ත අපරිමාණ දුක්ඛ දෝමනස්සයන්ගෙන් පීඩා විඳින ලෝ සතුන් කෙරේ අනුකම්පාවෙනි.

ලෝකානුග්‍රහය

'ලෝක' හා 'අනුග්‍රහය' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකානුග්‍රහය' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකයාට පිහිට වීම යි. ධාර්මික රජවරුන් රටක් පාලනය කළේ 'ලෝකානුග්‍රහය' පිණිස ය. ඊට ම 'ලෝකාභිවෘද්ධිය' යන පදයත් යෙදේ.

ලෝකාන්තය

'ලෝක' හා 'අන්තය' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් 'ලෝකාන්තය' යන සමාස පදය සැදේ. ගෝලාකාර වූ ලෝකයක අන්තයක් කොයින් ද? බෞද්ධයන් මින් අදහස් කරන්නේ නිර්වාණය යි. මීට අමතර ලෝකාන්තයක් අපේ රටෙහි ද ඇත. ඒ නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කයේ හෝර්ටන් තැන්නේ පිහිටි මහා ප්‍රපාතය යි. ඊට ඉංගිරිසියෙන් කියන්නේ 'World's End ' කියා ය

ලෝකාන්තරිකය

'ලෝක' හා 'අන්තරිකය' යන දෙ පදය එක් වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකාන්තරිකය' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝක තුනක් අතර වූ ස්ථානයකි. අන්ධකාරයෙන් වැසුණු එක්තරා නිරයක් මේ නමින් හැඳින්වෙන බව පිළිබඳව බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙහි සඳහන් වේ.

ලෝකාපවාදය

'ලෝක' හා 'අපවාද' යන දෙ පදය එක් වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකාපවාද' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකයාගෙන් ලැබෙන දෝෂාරෝපණය යි.

ලෝකාර්ථය

'ලෝක' හා 'අර්ථ' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකාර්ථය' යන්න ලෝකයාගේ හිත සුව පිණිස යන අර්ථය දෙන්නකි. ආගමික ශාස්තෲවරුන් අනුශාසනා කරන්නේ ලෝකාර්ථය උදෙසා ය.

ලෝකාස්වාද රතිය

'ලෝක' හා 'ආස්වාද' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකාස්වාද' යන්නෙන් කියවෙන්නේ ලෞකික වශයෙන් ගැහැනියකට හා පුරුෂයෙකුට ලද හැකි කාමාස්වාදය යි. ඊට ම 'මෛථුනය', 'මෙවුන්දම', 'සංසර්ගය', 'සංවාසය' හා 'රති කෙළිය' යන පද ද යෙදේ.

ලෝකෝත්තර

'ලෝක' හා 'උත්තර' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකෝත්තර' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකය ඉක්මවා ගිය යන්න යි. ලෝකය හා සම්බන්ධ දේ 'ලෞකික' ය. ඊට ඉහළින් ඇති දේ 'ලෝකෝත්තර' ය. 'ලෝකෝත්තර' යන පදය 'ලොවුතුරා' යනුවෙන් කව් ලැකියට පිවිසේ.

ලෝකෝත්පත්තිය

'ලෝක' හා 'උත්පත්ති' යන දෙ පදය එක් වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකෝත්පත්තිය'යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකය පහළ වූයේ කෙසේ ද යන්න පිළිබඳ කතාව යි. ක්‍රිස්තු භක්තිකයන්ගේ විශ්වාසය එය සර්ව බලධාරී දෙවියෙකු විසින් මවන ලද බව යි. එය 'නිර්මාණවාදය' යනුවෙන් හැඳින්වේ. හින්දු භක්තිකයන්ගේ විශ්වාසය අනුව ලෝකයෙහි නිර්මාතෘවරයා මහා බ්‍රහ්මයා ය.

ලෝකෝපකාරය

'ලෝක' හා 'උපකාරය' යන දෙ පදය සන්ධි වීමෙන් සැදෙන 'ලෝකෝපකාරය' යන්නෙන් අදහස් කෙරෙන්නේ ලෝකයාගේ හිත සුව පිණිස කෙරෙන උපකාරය යි. ගුණ යහපත් පුද්ගලයෙකු වීමට අවශ්‍ය උපදෙස් ඇතුළත් පද්‍ය ග්‍රන්ථයක් 'ලෝකෝපකාරය' යනුවෙන් රණස්ගල්ලේ ස්වාමීන්ද්‍රයන් විසින් 1799 දී ලියන ලදි. මෙය සිංහල උපදේශ කාව්‍ය අතුරින් දීර්ඝතම කාව්‍යය යි.

මහාචාර්ය [ජේ. බී. දිසානායක]

මාතෘකා