ශබ්ද විද්‍යාව, ශබ්ද ශික්ෂණය හා ශබ්ද ධර්ම

 ඡායාරූපය:

 ශබ්ද විද්‍යාව, ශබ්ද ශික්ෂණය හා ශබ්ද ධර්ම

භාෂාවෙහි එන වචන සැදී ඇත්තේ දෙයාකාරයකිනි: ශබ්දවලින් හා අක්ෂරවලිනි. 'ශබ්ද' යන වචනයෙන් කුමක් අදහස් කෙරේද? 'ශබ්ද' යන පදයෙන් අර්ථ තුනක් පමණ ප්‍රකාශ වෙයි.

පළමුවැන්න: 'කනට ඇසෙන ශබ්ද' යි. ඔබ දෑස් වසා ගෙන සවන් දුන්නොත් කොතරම් ශබ්ද සමුදායක් ඔබේ කනට ඇසෙනු ඇද්ද? මේ ශබ්ද විශේෂය හැඳින්වීමට 'sound' හා 'noise' යන පද ඉංගිරිසියෙන් යෙදේ.

දෙවැන්න: 'නාම පදයක ප්‍රකෘතිය' යි. භාෂාවේ නොයෙක් පද වර්ග ඇත. නාම පද හා ක්‍රියා පද යනුවෙනි. මේ හැම පදයකට ම

මුල් වන කොටසක් ඇත. එය හැඳින්වෙන්නේ පදයක 'ප්‍රකෘතිය' (base) වශයෙනි. නාම පදයක ප්‍රකෘතිය හැඳින්වීමට 'ශබ්ද ප්‍රකෘති' නමි.

'ප්‍රකෘති' හැඳින්විමට 'පියවි' යන පදය යොදන සිදත්සඟරා කතුවරයා 'ශබ්ද ප්‍රකෘති' හඳුන්වන්නේ 'සද පියවි' යන පදයෙනි. 'ශබ්ද' යන සංස්කෘත තත්සම පදය සිංහලයට බිඳෙන්නේ 'සද' යනුවෙනි.

තෙවැන්න: 'පදය' යි. එය ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙන්නේ 'word' යන පදයෙනි. භාෂාවකට අයත් සියලු 'පද' එක් රැස් කොට ඒවායේ අර්ථ දක්වන ග්‍රන්ථය 'ශබ්ද කෝෂය' නම් වෙයි. ඊට ඉංගිරිසියෙන් 'dictionary' 'vocabulary' 'glossary' 'lexicon'වැනි නම් යෙදේ.

'ශබ්ද' යන පදය පළමු පදය වශයෙන් යෙදී සැදුණු සමාස නාම පද සමූහයකි. ඉන් සමහරක් මෙහි ඉදිරිපත් කෙරේ.

ශබ්ද උච්චාරණය

මිනිස් මුවින් ශබ්ද නිකුත් කිරීම. මේ සඳහා යොදා ගන්නා අවයව පද්ධතිය 'උච්චාරණ ඉන්ද්‍රිය' හෝ 'වාචික අවයව' (organs of speech) යනුවෙන් හැඳින්වේ.

ශබ්ද උත්පත්තිය

උච්චාරණ ඉන්ද්‍රිය මාර්ගයෙන් ශබ්ද නිකුත් කිරීම 'ශබ්ද උත්පත්තිය' හෙවත් 'ශබ්දෝත්පත්තිය' යි. එය ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙන්නේ 'production of sounds' යනුවෙනි.

ශබ්ද ග්‍රාහකය

ශබ්ද ග්‍රහණය කර ගන්නා උපකරණය. එය 'sound receiver' යනුවෙන් ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙයි.

ශබ්ද ඝෝෂා

ශබ්දවලින් මතු වන ඝෝෂාව. එය සතුට පළ කරනු පිණිස කෙරෙන 'ප්‍රීති ඝෝෂාවේ' එක් අංශයකි.

ශබ්ද චාතුර්යය

ශබ්ද ව්‍යක්ත ලෙස භාවිත කරමින් කථා කිරීමේ දක්ෂතාව.

ශබ්ද තරංග

අවකාශයෙහි ගමන් කරන ශබ්ද. කිසිවෙකු යමක් කී විට එය ශබ්ද තරංග (sound waves) ඔස්සේ ගොස් තව කෙනෙකුගේ කනෙහි වැකෙයි.

ශබ්ද ධර්ම

ශබ්ද පරිණාමයෙහි ලා බල පාන ශබ්ද රීති. මේවා ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙන්නේ 'sound laws' යනුයෙනි. නිදසුනක් වශයෙන් දක්වතොත් සංස්කෘත තත්සම පදවල එන 'ච' ශබ්දය සිංහලයට පරිණාමය වන විට 'ස' යන්න බවට පත් වීම එක් ශබ්ද ධර්මයකි.

චන්දන සඳුන්

චන්ද්‍ර සඳ

චාමර සෙමර

චාරිත්‍ර සිරිත්

චිත්ත සිත

චීවර සිවුරු

චෛත්‍ය සෑය

චෞර සොර

ශබ්ද ධ්වනිය

ශබ්ද උච්චාරණය කරන විට කට හඬ උස් පහත් කිරීම නිසා උපදින ශබ්ද ධාරාව 'ශබ්ද ධ්වනිය' නම් වෙයි. ඊට 'tone' හා 'intonation' යන නම් ඉංගිරිසියෙහි යෙදේ.

ශබ්ද පූජාව

බෞද්ධයන් ඝණ්ටාරය හැඬවීමෙන් බුදුන් වහන්සේට කරන පූජාව. මල් පූජා, පහන් පූජා හා සුවඳ දුම් පූජා අතරට මෙය ද එක් වෙයි.

ශබ්ද මාධූර්යය

ශබ්ද සංයෝගයෙන් නැඟෙන මිහිර 'ශබ්ද මාධුර්යය' යි.

ශබ්ද මාලාව

භාෂාවකට අයත් ශබ්ද ඒකක සියල්ල 'ශබ්ද මාලාව' නම් වෙයි. සිංහල භාෂාවෙහි ශබ්ද මාලාව ශබ්ද 40 කින් යුක්ත වෙයි. මේ පිළිබඳ විස්තරයක් වෙන ම ලිපියක ඉදිරිපත් කෙරෙයි.

ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍ර

එක් තැනක උපදින ශබ්ද ඈතකට විහිද යන පරිදි විකාශනය කරන යන්ත්‍රය 'ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍රය' යි. ඒ යන්ත්‍රය ඉංගිරිසියෙන් හැඳින්වෙන්නේ 'loud-speaker' යනුවෙනි.

ශබ්ද විද්‍යාව

විද්‍යාත්මකව ශබ්ද විග්‍රහ කිරීම මෙන් ම ව්‍යාකරණ විග්‍රහය ද 'ශබ්ද විද්‍යාව' යනුවෙන් හැඳින්වෙයි.

ශබ්ද විචාරය

භාෂාවක භාවිත වන ශබ්දත් ඒවා සංයෝග වන ආකාරයත් අළලා කෙරෙන විද්‍යාත්මක විමර්ශනය 'ශබ්ද විචාරය' (phonology) නම් වෙයි.

ශබ්ද ශික්ෂණය

මානව භාෂාවට අයත් ශබ්ද විග්‍රහ කිරීම 'ශබ්ද ශික්ෂණය' (phonetics) යනුවෙන් හැඳින්වෙයි.

මහාචාර්ය [ජේ. බී. දිසානායක]

 

මාතෘකා