ඉෂ්ටාර්ථ ඊප්සිතාර්ථ හා ගූඪාර්ථ

 ඡායාරූපය:

ඉෂ්ටාර්ථ ඊප්සිතාර්ථ හා ගූඪාර්ථ

'අර්ථ' යනු නාම ප්‍රකෘතියට පරව තවත් නාම පදයක් යෙදීමෙන් සැදුණු සමාස නාම පද කීපයක් පසුගිය ලිපියෙහි දැක්විණ. මෙහි දැක්වෙන්නේ 'අර්ථ' යන පදය සමාසයෙහි දෙවෙනි පදය වශයෙන් යෙදී සැදුණු සමාස පද සමහරකි. එසේ යෙදෙන විට ඒ පද දෙක සන්ධි වී යෙදීම ද රීතියකි.

ආත්මාර්ථ

'ආත්මාර්ථය' (ආත්ම-අර්ථය) යනු තමාගේ යහපත ගැන පමණක් සිතීම යි. එසේ සිතන්නෝ 'ආත්මාර්ථකාමීහු' වෙති.

ඉෂ්ටාර්ථ

'ඉෂ්ටාර්ථය' (ඉෂ්ට-අර්ථය) යනු යහපත් අදහස යි. 'ඉෂ්ට' යනු ප්‍රියමනාප, කැමති, හිතවත්, ශුභ යන අර්ථ දනවන පදයකි.

ඊප්සිතාර්ථ

'ඊප්සිතාර්ථය' (ඊප්සිත-අර්ථය) යනු ආශා කරනු ලබන හෝ පතන දෙය යි.

ගූඪාර්ථ

'ගූඪාර්ථය' (ගූඪ-අර්ථය) යනු රහස් අරුත හෝ සැඟවුණු අරුත යි. එය කවි ලැකියෙහි එන්නේ 'ගුළු අරුත්' යනුවෙනි.

ඥානාර්ථ ප්‍රදීපය

'ඥානාර්ථ' (ඥාන-අර්ථ) යනු ඥානය නමැති අර්ථය යි. ඥානාර්ථය නමැති පහන 'ඥානාර්ථ ප්‍රදීපය' යි. මෙය ලංකාවේ වැඩි ම කලක් පවත්වා ගෙන යන පුවත්පතේ නාමය යි. මෙය ආරම්භ කරන ලද්දේ 1866 ජූනි වෙනි දා ය. එදා සිට අද දක්වා ම නොකඩවා පවත්වා ගෙන යනු ලබන මෙය ක්‍රිස්තියානි පුවත්පතකි.

තුල්‍යාර්ථ

'තුල්‍යාර්ථ' (තුල්‍ය-අර්ථ) යනු සමාන අර්ථය යි. 'අකාශ' හා 'අහස' යන පද තුල්‍යාර්ථ පද වෙයි. තුල්‍යාර්ථ පද හැඳින්වීමට 'සමානාර්ථ පද' 'පර්යාය පද' යන නම් ද යෙදේ. සිංහලයහි එන ව්‍යාකරණ විධි විස්සක් හැඳින්වීමට යෙදෙන තුල්‍යාර්ථ පද සමහරක් පහත දැක්වේ.

සංඥා -සන්

සන්ධි - සඳ

ලිංග - ලිඟු

විභක්ති - විබත්

සමාස - සමස්

ප්‍රකෘති - පියවි

ප්‍රත්‍යය - පස

ක්‍රියා - කිරිය

ලෝප - ලොප්

ආදේශ - අදෙස්

ආගම - අගම්

පූර්වරූප - පෙරරූ

ද්විත්වරූප - දෙරූ

විපර්යාස - පෙරළි

වෘද්ධි - වැඩි

හානි - අඩු

නිපාත - නිපා

නියම - නියම්

අනියම - අනියම්

අවිද්‍යමාන - අවිදුමන්

පරමවිඥානාර්ථ

'පරමවිඥානාර්ථ' (පරම විඥාන-අර්ථ) යනු 'theosophy' යන දර්ශනය හැඳින්වීමට සිංහලයෙන් යෙදුණු පදය යි. මෙනමින් හැඳින්වුණේ ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයෙහි පහළ වුණු ආගමික දර්ශනයකි. ඇමෙරිකන් ජාතික හෙන්රි ස්ටිල් ඕල්කට් තුමා විසින් ලංකාවට හඳුන්වා දුන් මේ දර්ශනය 'බෞද්ධ පරමවිඥානාර්ථවාදය' බවට හැරිණ.

පරමාර්ථය

'පරමාර්ථය' (පරම-අර්ථය) යනු ඉතා ම විශිෂ්ට අපේක්ෂාව හෝ අරමුණ යි. ජීවිතය ද පරිත්‍යාග කොට පුරන පාරමිතාව 'පරමාර්ථ පාරමිතාව' යනුවෙන් ද චතුරාර්ය සත්‍යය 'පරමාර්ථ සත්‍යය' යනුවෙන් ද වෙසෙසා දැන්වෙයි.

පරාර්ථය

'පරාර්ථය' (පර-අර්ථය) යනු අනුන්ගේ යහපත යි.

අනුන්ගේ හිත සුව පිණිස කටයුතු කරන්නෝ 'පරාර්ථකාමීන්' සේ සැලකෙති.

පුරුෂාර්ථ

'පුරුෂාර්ථ' (පුරුෂ-අර්ථ) යනු ධර්ම අර්ථ කාම මෝක්ෂ යන සිව්වැදෑරුම් සම්පත යි. මිනිස් වර්ගයා විසින් උතුම් කොට අගය කරනු ලබන සාරධර්ම ද මින් අදහස් කෙරේ.

භාවාර්ථය

'භාවාර්ථය' (භාව-අර්ථය) යනු පදයක සාමාන්‍ය අර්ථය හෝ කෝෂාර්ථය යි.

යථාර්ථය

'යථාර්ථය' (යථා-අර්ථය) යනු නියම තේරුම හෝ සැබෑ දැක්ම යි.

සාරාර්ථය

'සාරාර්ථ' (සාර-අර්ථ) යනු අර්ථයෙන් සාරගර්භ වූ දෙය යි. සම්භාව්‍ය සිංහල සාහිත්‍යයෙහි කෘති කීපයක් ම 'සාරාර්ථ' යන නාමය සහිත විය. ඒ අතුරෙහි 'සාරාර්ථ චන්ද්‍රිකා' 'සාරාර්ථ දීපනි' 'සාරාර්ථ සංග්‍රහ' හා 'සාරාර්ථ සමුච්චය' යන සන්න පොත් විය.

මහාචාර්ය [ජේ. බී. දිසානායක]

 

මාතෘකා